Kabızlık ve Zor Dışkılama Ne Zaman Önemsenmeli?
Hızlı özet
Kabızlık; dışkılama sıklığının azalması, dışkının sertleşmesi, aşırı ıkınma ihtiyacı veya tam boşalamama hissi şeklinde yaşanabilir. Çoğu zaman beslenme ve yaşam tarzıyla ilişkilidir ve basit düzenlemelerle düzelir. Ancak yeni başlayan, giderek kötüleşen veya başka bulguların eşlik ettiği kabızlık hekim değerlendirmesi gerektirir. Bu sayfa olası nedenleri, uyarı bulgularını ve değerlendirme sürecini sade bir dille anlatır.
Kabızlık nedir, ne zaman 'kronik' kabul edilir?
Haftada üçten az dışkılama, sert ve parça parça dışkı, aşırı ıkınma, tıkanıklık hissi veya elle yardım ihtiyacı kabızlığın bileşenleridir. Bu yakınmalar üç aydan uzun sürdüğünde kronik kabızlıktan söz edilir. Kabızlık bir hastalıktan çok bir belirtidir; önemli olan altta yatan nedenin doğru anlaşılmasıdır.
Sık görülen nedenler
- Lif ve sıvı alımının yetersizliği, hareketsiz yaşam
- Dışkılama ihtiyacının sürekli ertelenmesi (iş, seyahat, okul)
- Bazı ilaçlar (bazı ağrı kesiciler, demir ilaçları, bazı tansiyon ve depresyon ilaçları)
- Pelvik taban işlev bozukluğu ve rektosel: Ikınmaya rağmen boşalamama hissiyle kendini gösterebilir
- Tiroid işlev bozuklukları ve bazı metabolik durumlar
- İrritabl bağırsak sendromu (kabızlık baskın tip)
- Kalın bağırsakta darlık yapan durumlar: polip, iltihabi hastalıklar ve kolorektal kanser gibi nedenler dışlanması gereken tablolar arasındadır
Hangi bulgular varsa vakit kaybetmeden başvurulmalı?
- Yeni başlayan ve birkaç haftayı aşan kalıcı kabızlık ya da bağırsak alışkanlığında belirgin değişiklik
- Dışkıda kan görülmesi veya koyu-katranımsı dışkı
- Dışkı kalibresinde incelme (kalem gibi dışkı)
- Açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık, halsizlik
- Kansızlık (demir eksikliği anemisi) saptanması
- Karın ağrısı, şişkinlik ve kusma ile birlikte gaz-dışkı çıkışının durması (acil değerlendirme gerektirir)
- Ailede kolorektal kanser veya polip öyküsü varlığında yeni gelişen yakınmalar
Kabızlık ve makat hastalıkları ilişkisi
Kronik kabızlık ve ıkınma; hemoroid, anal fissür ve rektosel gelişimini kolaylaştırır. Fissüre bağlı ağrı dışkılama korkusu yaratarak kabızlığı derinleştirebilir ve kısır döngü oluşur. Bu nedenle makat bölgesi yakınmalarıyla birlikte olan kabızlıkta her iki başlık birlikte değerlendirilir.
Değerlendirme süreci nasıl ilerler?
Değerlendirme; yakınmanın süresi, dışkılama düzeni, beslenme, ilaç kullanımı ve eşlik eden bulguların sorgulanmasıyla başlar. Fizik muayene ve gerekli görülen kan tetkikleri sonrasında; uyarı bulgusu olan, 45 yaş ve üzerinde yeni yakınma gelişen ya da tedaviye yanıt vermeyen kişilerde kolonoskopi gündeme gelebilir. Belirtisi olan kişide yapılan bu inceleme tarama değil, tanısal değerlendirmedir. Pelvik taban kaynaklı boşaltım güçlüğü düşünülen olgularda ek işlevsel testler planlanabilir.
Günlük yaşamda neler yardımcı olur?
- Lifli beslenmenin kademeli artırılması (sebze, meyve, tam tahıl, baklagil)
- Yeterli sıvı alımı ve düzenli fiziksel aktivite
- Dışkılama ihtiyacının ertelenmemesi; sabah ve yemek sonrası doğal refleksin kullanılması
- Tuvalette uzun süre oturmaktan ve aşırı ıkınmaktan kaçınılması
- Kendiliğinden uzun süreli laksatif kullanımından kaçınılması; ilaç gereksinimi hekimle planlanmalıdır
Bu sayfa yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır
Buradaki içerik tanı veya tedavi önerisi değildir; kişiye özel değerlendirmenin yerini tutmaz. Şikayetleriniz sürüyorsa bir hekime başvurunuz. Acil durumlarda 112 veya en yakın acil servis.