Anal Stenoz Tedavisi: Makat Darlığında Dilatasyon ve Anoplasti

İçindekiler

Darlık mı, spazm mı?

Her darlık hissi anal stenoz değildir. Anal fissürde makat kası ağrı nedeniyle kasılır ve kanal dar gibi hissedilir; pelvik taban kaslarının dışkılama sırasında gevşeyememesi (dissinerji) de benzer bir zorlanma yaratır. Yalnız kas spazmı veya dissinerji varsa sabit skar darlığı bulunmayabilir. Bununla birlikte kronik fissür, kas spazmı ve anatomik stenoz aynı hastada birlikte bulunabilir; bu nedenle ayrım muayeneyle yapılır. Gerçek stenozda kanal skar nedeniyle esnekliğini kaybetmiştir [2].

En sık neden geçirilmiş makat ameliyatlarıdır; özellikle geniş alanda makat derisinin çıkarıldığı işlemlerden sonra görülebilir. Crohn hastalığı, travma ve radyoterapi diğer nedenlerdendir [1][2]. Her hemoroid ameliyatından sonra darlık gelişmez; darlık gelişmesi de tek başına ameliyatın hatalı yapıldığı anlamına gelmez.

Belirtiler ağrılı ve zor dışkılama, tam boşalamama hissi, ince dışkı, kanama ve bazen dışkının birikip sızması (fekal impaksiyon ve taşma) olabilir. İnce dışkı tek başına darlığın ya da kanserin kanıtı değildir.

Hemoroid ameliyatı sonrası: ödem mi kalıcı darlık mı?

Hemoroid işlemi sonrasındaki ilk haftalarda ödem, ağrı ve kas gerginliği kanalı geçici olarak dar hissettirebilir. Kalıcı skarlı darlık ise yara iyileşirken, haftalar içinde yavaş gelişir. Dışkılama giderek zorlaşıyorsa, ince dışkı sürekli hâle geldiyse veya laksatiflere rağmen boşalamama varsa kontrol muayenesini ertelemeyin.

Darlık nasıl değerlendirilir?

Muayene nazikçe yapılır; ağrı fazlaysa veya darlık ileri ise anestezi altında değerlendirme gerekebilir. Anoskopi ile kanal içi incelenir; olağan dışı görünen bir lezyonda biyopsi alınır. Kolonoskopi herkese değil, kanama, yaşa bağlı risk, dışkılama alışkanlığında değişiklik gibi bir endikasyon varsa planlanır. Değerlendirmede şu sorular yanıtlanır:

Şiddete göre tedavi yaklaşımı

Sınıflandırma kesin sınırlar çizmez; karar muayene bulgusu ve yakınmalara göre bireysel verilir [1].

Konservatif tedavinin sınırı: Lif ve laksatifler dışkıyı yumuşatarak hafif darlıkta geçişi kolaylaştırabilir, ancak skar dokusunu geri döndürmez. Şiddetli darlıkta veya tıkanıklık şüphesinde lif miktarını körlemesine artırmak ya da laksatif kullanmak yakınmayı ağırlaştırabilir; bu durumda önce muayene gerekir. Ayrıntılı bilgi için kabızlık ve zor dışkılama sayfasına bakabilirsiniz.

Kontrollü dilatasyon

Dilatasyon, kanalın kademeli olarak genişletilmesidir. Yalnızca hekimin uygun gördüğü, genellikle hafif ve esnek darlıklarda; nasıl yapılacağı öğretilerek ve kontrollerle izlenerek uygulanır. Evde zorlayarak parmak veya aletle genişletmeye çalışmak yırtık, kanama ve kas hasarına yol açabilir.

Anoplasti: house, diamond ve V-Y flep

Doku kaybının olduğu, skarlı ve dilatasyona yanıt vermeyen orta-ileri darlıklarda anoplasti düşünülür. Skar gevşetilir ve çevredeki sağlıklı, esnek deri bir flep (kaydırılan doku parçası) olarak kanala taşınır; böylece kaybolan esnek doku yerine konur [1][3][5].

Flep şekline göre house, diamond veya V-Y gibi teknikler vardır. Hiçbiri herkes için en iyi değildir; darlığın yerine, uzunluğuna ve çevre derinin kalitesine göre seçilir. Kanıtların büyük bölümü küçük ve farklı yöntemli çalışmalardan gelir [1].

Sfinkterotomi neden her hastaya değil? Makat kasının kısmen kesilmesi yalnız kas gerginliğinin de darlığa katkı yaptığı seçilmiş hastalarda, kontinans durumu değerlendirilerek düşünülür. Kaybolan makat derisini tek başına onarmaz. Benzer şekilde botoks veya çatlak kremleri kas spazmını gevşetebilir, ama sabit fibrotik darlığı ortadan kaldırmaz. Lazer, anal stenozda standart ve kanıtlanmış bir çözüm olarak kabul edilmez.

Crohn ve radyoterapi: Crohn hastalığında bağırsak iltihabının durumu gastroenteroloji ile birlikte değerlendirilir; tedavi daha temkinli ve aşamalı planlanabilir. Radyoterapi görmüş dokuda iyileşme yavaş olabileceği için yöntem seçimi buna göre yapılır.

Ameliyat öncesi ve sonrası süreç

Ameliyat öncesinde gaz veya dışkı kaçırma öyküsü, doğumlar ve önceki makat ameliyatları sorulur; kullanılan ilaçlar gözden geçirilir. Ameliyattan sonra dışkıyı yumuşak tutmak, bölgeyi ılık suyla nazikçe temizleyip kurulamak ve yara kontrollerine gelmek önemlidir. İyileşme süresi kişiden kişiye değişir; sabit bir gün verilemez.

Riskler ve nüks

Her ameliyatta olduğu gibi yara açılması, enfeksiyon, kanama, flebin iyileşme sorunu ve özellikle kas kesilmesi yapılırsa kontinans sorunları görülebilir. Altta yatan neden sürerse darlık tekrar edebilir. Riskler kişiye göre muayenede konuşulur.

Acil başvurun: Gaz ve dışkı çıkaramıyorsanız, karında artan şişlik, kusma veya şiddetli ağrı varsa hemen değerlendirilmelisiniz. Belirgin kanama veya ateş de bekletilmemelidir.

Bilgilendirme sınırı

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişisel tedavi planının yerine geçmez.