Rektovajinal Fistül Tedavisi: Ameliyat, Seton ve İyileşme

Rektovajinal fistül, rektum (kalın bağırsağın son bölümü) ile vajina arasında oluşan anormal bir bağlantıdır. Vajinadan gaz veya dışkı gelmesi, kötü kokulu akıntı, tahriş ve tekrarlayan enfeksiyonlar en sık yakınmalardır. Bu yazı tanımdan çok tedavi kararının nasıl verildiğine odaklanır. Belirtiler, nedenler ve tanı yöntemleri için rektovajinal fistül hastalık sayfasına, genel hasta rehberi için ana sitedeki rektovajinal fistül yazısına bakabilirsiniz.

Bu yakınmalar mahremdir ve çoğu kişi başvurmayı erteler. Durumun oluşmasında hastanın kusuru yoktur; açıkça anlatmak doğru tedavinin ilk adımıdır.

İçindekiler

Tedaviye başlamadan önce neler değerlendirilir?

İlk adım: enfeksiyon kontrolü ve seton

Hangi durumda hangi onarım?

Crohn hastalığında tedavi

Stoma her hastada gerekir mi?

Ameliyat öncesi ve sonrası süreç

Nüks olursa ne olur?

Tedaviye başlamadan önce neler değerlendirilir?

Karar, muayene ve gerekirse görüntüleme bulgularına göre verilir. Önemli soruların başında şunlar gelir:

Neden: Doğum yaralanması, Crohn hastalığı, geçirilmiş pelvik veya kolorektal ameliyat, radyoterapi ya da tümör.

Seviye ve çap: Fistülün makata yakın (alçak) mı, daha yukarıda (yüksek) mı olduğu ve genişliği.

Sfinkter bütünlüğü: Özellikle doğum sonrası fistüllerde makat kasında hasar olabilir; bu durum onarım seçimini değiştirir. Endoanal ultrason bu konuda yardımcıdır.

Doku kalitesi: Radyoterapi görmüş veya iltihaplı doku daha zor iyileşir.

Önceki onarımlar: Tekrarlayan fistülde farklı bir yöntem ve sağlıklı doku getiren onarımlar düşünülebilir.

Gerektiğinde pelvik MR veya anestezi altında muayene yapılır. Kolonoskopi herkese zorunlu değildir; Crohn hastalığı veya başka bir kalın bağırsak sorunu düşünülüyorsa istenir.

İlk adım: enfeksiyon kontrolü ve seton

Fistül çevresinde apse veya aktif enfeksiyon varsa önce bu kontrol altına alınır. Gerekirse gevşek drenaj setonu, yani kanaldan geçirilen ve iltihabın dışarı akmasını sağlayan yumuşak bir ip yerleştirilir. Seton tek başına kalıcı kapanma amacı taşımaz; dokunun sakinleşmesini ve sonraki onarıma hazırlanmasını sağlar. Ayrıntılar için seton uygulaması sayfasına bakabilirsiniz.

Antibiyotikler eşlik eden enfeksiyonda yardımcı olabilir, ancak anatomik bir kanalı genellikle tek başına kapatmaz. Doğumdan kısa süre sonra fark edilen küçük, az yakınma yapan ve iyi huylu bazı fistüllerde hekim kontrolünde bir süre izlem yapılabilir. Dokunun iyileşmesi için 3–6 ay beklemek bazı hastalar için uygundur; herkes için zorunlu değildir ve enfeksiyon varsa tedaviyi ertelemek anlamına gelmez.

Hangi durumda hangi onarım?

İlerletme flebi, fistül ağzının çevresindeki sağlıklı dokunun kaydırılarak açıklığın kapatılmasıdır. Sfinkter onarımı, hasarlı makat kasının anatomisine göre uygun teknikle yeniden birleştirilmesidir; seçilmiş hastalarda uç uca veya üst üste bindirme teknikleri kullanılabilir. Martius flebi dudak bölgesindeki yağ dokusunun, grasilis flebi uyluk iç yüzündeki bir kasın araya yerleştirilmesidir; bu sağlıklı doku iyileşmeyi destekler ve genellikle seçilmiş tekrarlayan veya kompleks fistüllerde kullanılır.

Lazer, rektovajinal fistülde standart bir tedavi değildir ve sonucu güvence altında değildir. Anal fistülde lazerle elde edilen veriler bu duruma doğrudan uygulanamaz. Anal fistül ile rektovajinal fistül farklı hastalıklardır: anal fistül makat kanalını makat çevresi cilde bağlar. Rektosel ise bir delik değil, rektum duvarının vajinaya doğru torbalanmasıdır.

Crohn hastalığında tedavi

Crohn hastalığına bağlı fistüllerde bağırsaktaki iltihabın kontrolü onarımın başarısını etkiler. Bu nedenle tedavi gastroenteroloji ile birlikte planlanır; ilaç seçimi ve dozu bu ekip tarafından belirlenir. Hastalık aktifken önce seton ve medikal tedavi, uygun dönemde onarım düşünülebilir. Bazı hastalarda tekrar riski daha yüksek olabilir. Ayrıca Crohn hastalığında cerrahi yazısını okuyabilirsiniz.

Stoma her hastada gerekir mi?

Hayır. Stoma, bağırsağın karın duvarına ağızlaştırılmasıdır. Tedavi planına göre geçici veya kalıcı olabilir; rektovajinal fistülde seçilmiş hastalarda onarım bölgesini dışkıdan uzaklaştırmak amacıyla düşünülür: ağır doku hasarı, radyoterapi sonrası, tekrarlayan veya karmaşık fistüller gibi. Geçici planlanan stomanın daha sonra kapatılması değerlendirmeye bağlıdır; bunun her hastada mümkün olacağı garanti edilemez.

Ameliyat öncesi ve sonrası süreç

Ameliyat öncesinde enfeksiyon kontrol altına alınır, dışkı kıvamı düzenlenir ve beklentiler konuşulur. Ameliyattan sonra dışkının yumuşak tutulması, ağrı kontrolü ve kontrol muayeneleri önemlidir. Cinsel ilişki, ağır efor ve günlük işlere dönüş zamanı ameliyatın türüne göre hekiminizle belirlenir. İyileşme süresi ve başarı için herkese uyan tek bir gün veya yüzde verilemez.

Evde dış bölgeyi nazikçe ılık suyla temizleyip kurulamak, tahriş edici vajinal duşlardan kaçınmak ve dışkı kıvamını düzenlemek rahatlama sağlayabilir. Ateş, titreme, artan pelvik veya perine ağrısı, şişlik ya da genel durumda bozulma olursa gecikmeden başvurun.

Nüks olursa ne olur?

Fistül ilk onarımdan sonra tekrar edebilir. Bu durumda neden yeniden gözden geçirilir; sfinkter durumu, doku kalitesi ve önceki ameliyat dikkate alınarak farklı bir onarım, sağlıklı doku getiren bir flep veya geçici stoma düşünülebilir. Tekrarlayan fistül tedavisi sabır ve aşamalı plan gerektirebilir.

Bilgilendirme sınırı

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişisel tedavi planının yerine geçmez. Tedavi kararı muayene ve gerekli incelemelere göre bireysel olarak verilir.